2
БЕЛДЗЯРЖУН?ВЕРС?ТЭТ
Рэфераты?ная работа па тэме
'Нацыяцальная мадэль свету ? беларуса?
? адлюстраванне яе ? розных пластах беларускай
культуры '
студэнта 1 - ага курса
ф?ласофска - эканам?чнага факультэта
Пачабут А.М.
М?нск, 1996.
ПЛАН РЭФЕРАТА:
I. Мастацтва першабытнаабшчыннага ладу на тэрыторы?
Беларус?.
II. Мастацтва Беларус? ? IV - XIII стст.
Дойл?дства.
III. Мастацтва Беларус? ? XIII - XVI стст.
Абарончае дойл?дства.
I. З'я?ленне мастацтва ? жыцц? чалавека аднос?цца
да далёкага перыяду г?сторы?, кал? ён пача? ствараць
прадметы хатняга ?жытку ? прылады працы. У працэсе
практычнай дзейнасц? ? нашага продка пачало абуджацца
пачуццё прыгажосц?. Яго прыцягвала гармон?я навакольнага
прыроднага асяроддзя, чалавечага цела. У час палявання ён
любава?ся грацыёзным спрытам звера. Усё гэта не магло не
адб?цца на прадметах быту, як?я вырабля? першабытны
чалавек.
Сведчанне ранняй рамеснай дзейнасц? на тэрыторы?
сучаснай Беларус? - старажытныя археалаг?чныя помн?к?.
Даследаванне прылад працы, выя?леных пры раскопках,
паказвае: гэта не тольк? прадметы хатняга ?жытку, але ?
? пэ?най ступен? творы прыкладнога мастацтва. Першыя
прыкметы ?зн?кнення выя?ленчага мастацтва ? Беларус?
адносяцца да эпох? позняга палеал?ту - прыкладна 22 - 25
стст. назад. Пры даслядаванн? стаянк? першабытнага
чалавека ? вёсцы Ел?сеев?чы Бранскай вобласц? знойдзена
шмат караля? з ракав?нак ? некальк? пласц?нак з б??ня
маманта, упрыгожаных геаметрычным арнаментам, невял?кая
пятнаццац?сантыметровая, выразаная таксама з б??ня маманта,
статуэтка жанчыны. Формы яе цела перададзены выразна ?
пластычна, што сведчыць аб зарадженн? ? першабытнага
чалавека рэал?стычнага ?спрымання навакольнага свету.
У эпоху позняга палеал?ту людз? пачал? акты?на
?прыгожваць сваё цела ? адзення. Магчыма, у гэтым
праяв?лася натуральная прагада прыгожага. На стаянках
верхняга Прыдняпро?я сустракаюцца падвеск? з ракав?н, з
прасв?драваных зубо? л?с?цы, во?ка, пацерачк? з вапняковых
трубачак марск?х чарвячко?. Упрыгаженн? дапа?нял?ся
j`qvm{l3 трубачкам?, арнаментаваным? падо?жаным? нарэзкам?.
У эпоху неал?ту (V-IV тысячагоддз? да н. э.) асно?ным?
дасягненням? першабытнага чалавека был?: выраб больш
дасканалых - са шл?фаванага каменя - прылад працы ? збро?,
посуду з гл?ны, пражы з валакн?стых расл?н.
З разлажэннем у першым тысячагоддз? да нашай эры
першабытнабшчыннага ладу ва ?сходн?х славян пачынае
мяняцца ? характар ?х гаспадарчай дзейнасц?. У сувяз? з
разв?ццём земляробства вял?кае значэнне набывае вытворчасць
рамесных вырабо?. Здабыча ? ко?ка жалеза адкрыл? вял?к?я
магчымасц? для разв?цця кавальскага ? ювел?рнага
рамёства?. Удасканаленне майстэрства рамесн?ка? мела
вял?кае значэнне для разв?цця дэкараты?нага - прыкладнога
мастацтва. Тагачасныя рамяство ? мастацтва был? цесна
звязаны. Нярэдка ? адной асобе выступа? ? рамесн?к, ?
мастак.
Да часо? першабытнаабшчыннага ладу аднос?цца
зараджэнне манументальнай скульпуры. Тэматыка яе
вызначалася язычн?цкай м?фалог?яй.
У дрыгав?чо?, радз?м?ча? ? крыв?чо?, што насялял?
тэрыторыю сучаснай Беларус?, было давол? шмат язычн?цк?х
бажаство?, як?м яны пакланял?ся ? прынос?л? ахвяры, чые
скульптуры стварал?. На жаль, большасць з ?х, асабл?ва
дра?ляных, не захавал?ся да нашага часу.
З прыняццем старажытнай Руссю хрысц?янства ?се
язычн?цк?я ?далы был? зн?шчаны. Да нас дайшло л?таральна
некальк? каменных выя?. Прыгадаем тыя, што ?я?ляюць
найбольшую ц?кавасць. Чатырохтварны ?дал, знойдзены ? 1848
г. у раце Збруч, мае выгляд чатырохграннага слупа,
завершанага галавой з чатырма тварам?. Так званы
Sшкло?ск? ?дал' знойдзены ? 1963 г. на беразе рак?
Серабранка - прытока Дняпра. Гэта манументальная
скульптура з пясчан?ка мае вышыню 120 см ? вагу 250 кг.
Форма яе - цыл?ндрычная. Твар старажытнага бажества
?збуйнены ? пара?нанн? з ф?гурай. Вельм? абагульненыя
формы надаюць скульптуры манументальнасць. Такая
прым?ты?ная апрацо?ка, напрыклад, уласц?вая галаве
антрапаморфнага ?дала з каменя - ракушачн?ка вышынёй 46
см, знойдзенага пры раскопках на ?скра?не Слон?ма.
Язычн?цк?я культавыя выявы людзей ? жывёл знойдзены
? ? ?ншых месцах Беларус?. Так, у развал?нах
старажытнага будынка ? В?цебску адшукана залатая статуя
язычн?цкага бога. Друг? в?д старажытных манументальных
скульптур - каменныя бабы. Найбольш ц?кавым? сярод ?х
з'я?лял?ся ф?гуры жанчын, знойдзеныя у Слон?мск?м раёне.
Там жа был? выя?лены каменныя скульптуры гусака, гадзюк?
? ?ншых жывёл?н.
Найбольш старажытным адлюстраваннем першага
тысячагоддзя да нашай эры з'я?ляецца ф?гурка з абпаленай
гл?ны вышынёй 3,5 см, якая ?я?ляе старога з барадой,
зачасаным? валасам? (знойдзена пабл?зу вёск? Багушев?чы
Бярэз?нскага раёна). Першабытнае мастацтва мае вял?кае
пазнавальнае значэнне для вывучэння г?сторы? культуры
Беларус?.
II. Разглядаючы мастацтва Беларус? гэтага перыяду,
неабходна падкрэсл?ць яго непары?ную сувязь з культурай
усёй Старажытнай Рус?, адзначыць характэрныя
асабл?васц?, уласц?выя менав?та беларускаму мастацтву,
своеасабл?васць нацыянальных помн?ка? дойл?дства.
Агульнасць культурных сувязей пра?ляецца ? адз?нстве
asd`"m3w`i тэхн?к? ? арх?тэктуры. Але пры едз?нстве, што
вын?кае з традыцый дойл?дства